Świat funduszy europejskich i krajowych posługuje się specjalistycznym językiem, który dla wielu osób jest barierą trudną do pokonania. Aby ułatwić Ci nawigację po skomplikowanych regulaminach i dokumentach, przygotowałam ten kompleksowy słowniczek pojęć o dotacjach. Znajdziesz tu proste i klarowne wyjaśnienia kluczowych terminów – od “alokacji” po “wskaźnik rezultatu”. Moim celem jest, aby ten słowniczek pojęć o dotacjach był Twoim niezawodnym tłumaczem i przewodnikiem po świecie grantów.

  • Analiza kosztów i korzyści (ang. cost-benefit analysis, CBA) to wszechstronna, ilościowo-jakościowa metoda oceny opłacalności i efektywności projektów, inwestycji oraz decyzji politycznych, polegająca na systematycznym porównaniu wszystkich przewidywanych kosztów z możliwymi korzyściami(...)
  • Audyt wewnętrzny w projekcie to niezależna i obiektywna działalność doradcza oraz oceniająca, której celem jest wspieranie organizacji w realizacji jej celów poprzez systematyczną ocenę, doskonalenie procesów zarządzania ryzykiem, kontroli wewnętrznej oraz ładu korporacyjnego. Istota(...)
  • Beneficjent to osoba fizyczna lub prawna, która otrzymuje środki finansowe, korzyści lub świadczenia w wyniku określonego działania, takiego jak przyznanie dotacji, kredytu, przelewu czy innej formy wsparcia finansowego albo materialnego. Znaczenie i konteksty beneficjenta W ujęciu(...)
  • Beneficjent końcowy to instytucja lub firma (publiczna lub prywatna), która jest odpowiedzialna za zlecanie operacji w ramach danego programu lub projektu, zwłaszcza w kontekście programów pomocowych czy dofinansowań. Szczegóły definicji Beneficjent końcowy może być instytucją, która(...)
  • Beneficjent ostateczny to osoba lub podmiot, który bezpośrednio korzysta z efektów projektu finansowanego ze środków publicznych (np. UE). Nie otrzymuje on zwykle pieniędzy „na konto”, ale otrzymuje wsparcie: usługę, produkt, szkolenie, sprzęt, dostęp do infrastruktury czy doradztwo. To(...)
  • Co to jest? Biznesplan do wniosku o dotację to pisemny plan prowadzenia i rozwoju działalności gospodarczej. Pokazuje, jaki mamy pomysł, jak go zrealizujemy, ile to będzie kosztować i jakie przyniesie efekty. Dlaczego jest potrzebny? pomaga uporządkować własne pomysły i(...)
  • Cross-financing w projektach unijnych (finansowanie krzyżowe) to szczególna zasada kwalifikowalności wydatków w projektach współfinansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+). Polega ona na możliwości sfinansowania w projekcie typowo „miękkim” (szkoleniowym, społecznym,(...)
  • Audyt projektu unijnego to kluczowy proces, który umożliwia rzetelną ocenę realizacji i zgodności projektu finansowanego ze środków Unii Europejskiej. Zarówno instytucje finansujące, jak i organizacje realizujące projekty, korzystają z audytu, by zapewnić efektywność, transparentność i(...)
  • Co to jest? Dofinansowanie projektu to forma wsparcia finansowego udzielanego przez instytucje publiczne, fundacje, organizacje pozarządowe, samorządy czy fundusze unijne na realizację określonych działań, projektów lub inwestycji.Polega na tym, że beneficjent otrzymuje pokrycie części(...)
  • Co to jest dotacja? Dotacja to środki finansowe przekazywane przez instytucję finansującą, którą może być np. instytucja publiczna, samorząd, organizacja pozarządowa. Mają one charakter bezzwrotny, ale można je wykorzystać wyłącznie na określony cel wskazany w regulaminie lub umowie o(...)
  • Co to jest? Dotacja celowa to rodzaj dotacji, która zawsze jest przeznaczona na ściśle określony cel – wskazany w umowie lub decyzji o jej przyznaniu. Oznacza to, że środki można wydać wyłącznie na ten cel i w określonym zakresie. Jeżeli beneficjent wyda pieniądze inaczej niż zapisano w(...)
  • Co to jest? Dotacja podmiotowa to jeden z trzech rodzajów dotacji ze środków publicznych, określonych w ustawie o finansach publicznych. Jej cechą jest to, że przekazywana jest na dofinansowanie działalności całego podmiotu, a nie na konkretnie wyodrębniony projekt czy zadanie. Jak(...)
  • Dotacja przedmiotowa to jeden z trzech rodzajów dotacji ze środków publicznych określonych w ustawie o finansach publicznych. Polega na tym, że państwo lub samorząd dopłaca do określonego rodzaju usługi, towaru albo świadczenia – tak, aby odbiorca końcowy mógł korzystać z niego w niższej(...)
  • Europejski Fundusz Społeczny (EFS) to podstawowy instrument Unii Europejskiej, który w poprzednich perspektywach finansowania (2014–2020 i wcześniej) wspierał działania w zakresie zatrudnienia, edukacji, integracji społecznej oraz rozwoju kompetencji. Był to główny fundusz społeczny UE,(...)
  • Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) to jeden z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej. Jego głównym celem jest wzmacnianie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej w UE poprzez wyrównywanie różnic w poziomie rozwoju poszczególnych regionów. Środki EFRR pochodzą z(...)
  • Europejska Współpraca Terytorialna (EWT) to jeden z celów polityki spójności Unii Europejskiej. Jej zadaniem jest wspieranie współpracy pomiędzy regionami i państwami członkowskimi w celu rozwiązywania wspólnych problemów, rozwijania potencjału oraz wzmacniania integracji(...)
  • Fundusz dotacji to szczególny typ projektu, w którym głównym celem nie jest rozwój instytucji realizującej projekt (beneficjenta końcowego), lecz wsparcie osób trzecich – odbiorców ostatecznych. Realizator projektu (np. organizacja pozarządowa, instytucja publiczna) otrzymuje środki(...)
  • Fundusz funduszy to podmiot powołany do zarządzania instrumentami finansowymi w ramach programów unijnych lub krajowych. Jego rolą jest wdrażanie wsparcia finansowego – ale nie bezpośrednio dla osób czy firm, tylko poprzez pośredników finansowych (np. fundusze pożyczkowe, fundusze(...)
  • Fundusz poręczeniowy to wyodrębniony księgowo fundusz osoby prawnej, którego zadaniem jest udzielanie poręczeń lub gwarancji spłaty kredytów i pożyczek dla przedsiębiorców. Dzięki temu firmy – zwłaszcza mikro, małe i średnie – mogą uzyskać finansowanie w bankach lub funduszach pożyczkowych,(...)
  • Fundusz pożyczkowy to wyodrębniony księgowo fundusz osoby prawnej, którego głównym zadaniem jest udzielanie pożyczek mikroprzedsiębiorcom – zwykle do kwoty 120 tys. zł. Tworzony jest po to, by ułatwiać dostęp do kapitału tym firmom, które często mają trudności z uzyskaniem kredytu w(...)
  • Fundusz Spójności (FS) to instrument polityki spójności Unii Europejskiej, którego zadaniem jest redukcja dysproporcji gospodarczych, społecznych i terytorialnych poprzez inwestowanie w infrastrukturę transportową i ochronę środowiska w państwach mniej rozwiniętych. Finansowanie pochodzi(...)
  • Fundusze Europejskie to środki finansowe pochodzące z budżetu Unii Europejskiej, których głównym celem jest wsparcie państw członkowskich w rozwoju gospodarczym, społecznym i infrastrukturalnym. Mają one przyczyniać się do zmniejszania różnic rozwojowych pomiędzy krajami i regionami UE,(...)
  • Fundusze strukturalne i inwestycyjne (ESIF – European Structural and Investment Funds) to wspólna nazwa pięciu funduszy Unii Europejskiej, które wspierają politykę spójności, rozwój obszarów wiejskich i gospodarkę morską oraz rybołówstwo. Ich głównym celem jest wyrównywanie różnic rozwojowych(...)
  • Często słyszę pytanie: co to jest grant? Grant to forma bezzwrotnej pomocy finansowej, przyznawanej na realizację określonego celu, działania lub projektu. Termin ten jest powszechnie używany w praktyce, często zamiennie z pojęciem dotacja, choć w dokumentach prawnych w Polsce częściej(...)
  • Instrumenty finansowe UE to alternatywna wobec dotacji forma wsparcia inwestycji rozwojowych, w której przekazywane środki mają charakter zwrotny. Oznacza to, że beneficjent otrzymuje kapitał na realizację projektu, ale po określonym czasie musi go zwrócić – na warunkach ustalonych w umowie.(...)
  • Instytucja Pośrednicząca (IP) to podmiot, któremu Instytucja Zarządzająca (IZ) deleguje część swoich zadań związanych z realizacją programu operacyjnego. Zakres powierzonych obowiązków może dotyczyć zarządzania, monitorowania, wdrażania, kontroli lub sprawozdawczości w odniesieniu do(...)
  • Instytucja Wdrażająca (IW) to podmiot publiczny lub prywatny, któremu Instytucja Pośrednicząca (IP) powierza część swoich zadań i odpowiedzialności związanych z realizacją programu operacyjnego. Podstawą działania IW jest odpowiednie porozumienie lub umowa zawarta z IP. Rola i zadania(...)
  • Instytucja Zarządzająca (IZ) to organ administracji publicznej (ministerstwo lub zarząd województwa), który odpowiada za przygotowanie, wdrażanie, nadzorowanie i rozliczanie programu operacyjnego. IZ ponosi pełną odpowiedzialność przed Komisją Europejską za prawidłową realizację(...)
  • Komisja Oceny Projektów (KOP) to ciało powoływane przez instytucję odpowiedzialną za nabór wniosków (beneficjenta końcowego), którego zadaniem jest przeprowadzenie oceny merytorycznej projektów zgłoszonych do dofinansowania. Rola KOP analizuje i ocenia wnioski o dofinansowanie pod(...)
  • Koszt jednostkowy to koszt przypadający na jedną jednostkę produkcji lub usługi. Oblicza się go poprzez podzielenie całkowitych poniesionych kosztów przez liczbę jednostek kalkulacyjnych (np. sztuk, godzin, uczestników, kilometrów). W praktyce gospodarczej Koszt jednostkowy pokazuje,(...)
  • W skrócie: Koszt kwalifikowalny to wydatek, za który możesz otrzymać zwrot pieniędzy (refundację) z dotacji. Pomyśl o tym, jak o liście zakupów, na którą umówiłeś się z instytucją przyznającą dotację. Jeśli kupisz coś z tej listy (np. specjalistyczną maszynę do produkcji), instytucja(...)
  • Kryteria oceny projektów to zestaw zasad i wymogów stosowanych przez komisje oceniające wnioski o dofinansowanie. Służą one do sprawdzenia i oceny jakości projektów zgłoszonych w ramach naboru, zgodnie z dokumentacją konkursową i celami programu. Czym różnią się od kryteriów(...)
  • Kwalifikowalność wydatków to zasada określająca, czy dany wydatek może zostać uznany za koszt pokrywany ze środków Funduszy Europejskich. Wydatek jest kwalifikowalny, jeżeli: został poniesiony w ramach zatwierdzonego projektu, jest zgodny z celami projektu i programu, został(...)
  • Limit cross-financingu to maksymalna część wydatków w projekcie Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+), którą można przeznaczyć na sfinansowanie kosztów typowych dla Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR). Na czym polega? Cross-financing pozwala w projektach(...)
  • Monitorowanie projektu unijnego to ciągły i systematyczny proces zbierania oraz analizowania danych ilościowych i jakościowych, który służy do opisu bieżącego stanu realizacji projektu. Na czym polega monitorowanie projektu unijnego? polega na regularnym śledzeniu postępów –(...)
  • Definicja MŚP to skrót od mikroprzedsiębiorstwa, małe i średnie przedsiębiorstwa. Pojęcie to jest zdefiniowane w prawie unijnym – przede wszystkim w Rozporządzeniu Komisji (UE) nr 651/2014 (rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych). Kryteria klasyfikacji MŚP Podział(...)
  • Nabór wniosków o dofinansowanie to formalny proces ogłaszany przez instytucję finansującą (np. ministerstwo, agencję rządową, urząd marszałkowski czy fundację), w ramach którego zainteresowane podmioty mogą składać wnioski o dofinansowanie projektu. Na czym polega nabór wniosków o(...)
  • Ocena formalna wniosku to pierwszy etap oceny wniosku o dofinansowanie, w którym sprawdzana jest jego kompletność, terminowość i zgodność z wymogami formalnymi określonymi w dokumentacji konkursowej. Co najczęściej obejmuje ocena formalna wniosku? termin złożenia – czy wniosek(...)
  • Ocena merytoryczna wniosku to drugi etap oceny wniosku o dofinansowanie, który polega na sprawdzeniu jakości projektu i jego zgodności z celami programu operacyjnego. Do tego etapu dopuszczane są tylko wnioski, które pozytywnie przeszły ocenę formalną. Co obejmuje ocena(...)
  • Okres kwalifikowalności wydatków to przedział czasowy, w którym wydatki poniesione w projekcie mogą zostać uznane za kwalifikowalne, czyli możliwe do sfinansowania z Funduszy Europejskich. Perspektywa 2021–2027 Dla obecnej perspektywy finansowej 2021–2027 okres kwalifikowalności(...)
  • Otwarty konkurs ofert to formalna procedura ogłaszana przez jednostki administracji publicznej, mająca na celu wyłonienie organizacji pozarządowych lub innych uprawnionych podmiotów, które otrzymają dotacje na realizację zadań publicznych określonych w ogłoszeniu konkursowym. Kluczowe(...)
  • Pełnomocnik w procesie pozyskiwania funduszy unijnych to wyznaczona przez wnioskodawcę osoba lub podmiot, posiadający formalne uprawnienia do reprezentowania go przed instytucjami finansującymi, składania dokumentów, prowadzenia korespondencji oraz odbierania decyzji administracyjnych(...)
  • Pomoc publiczna w dotacjach to wszelka forma wsparcia udzielanego przedsiębiorstwom przez państwo lub ze źródeł państwowych, która – poprzez selektywne uprzywilejowanie określonych podmiotów gospodarczych – zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji na rynku unijnym. Kluczowe aspekty(...)
  • Program Operacyjny (PO) to kompleksowy dokument zatwierdzony przez Komisję Europejską, określający strategię, cele, priorytety oraz konkretne działania do zrealizowania w ramach wykorzystania funduszy unijnych w danym kraju lub regionie na przestrzeni kilku lat. Kluczowe aspekty(...)
  • Projekt miękki to forma przedsięwzięcia realizowanego ze środków funduszy unijnych, którego głównym celem jest rozwój kompetencji, kapitału ludzkiego, integracji społecznej czy aktywizacji zawodowej, nie zaś budowa czy modernizacja infrastruktury materialnej. Podstawowe cechy projektu(...)
  • Projekt twardy to przedsięwzięcie polegające na realizacji zamierzenia budowlanego lub innej ingerencji w środowisko, której efektem jest powstanie lub przebudowa fizycznych obiektów, systemów i terenów – takich jak drogi, mosty, sieci wodociągowe, infrastruktura energetyczna, budynki(...)
  • Regulamin konkursu o dotacje to kluczowy dokument określający szczegółowe zasady i warunki ubiegania się o wsparcie finansowe w ramach danego konkursu na dofinansowanie projektów unijnych. Regulamin konkursu o dotacje precyzuje zarówno wymogi formalne dla uczestników, jak i procedury(...)
  • Selekcja negatywna projektów to proces eliminacji wniosków o dofinansowanie unijne na etapie oceny, który następuje, gdy projekt nie spełnia określonych kryteriów formalnych lub merytorycznych zawartych w regulaminie konkursu o dotacje i w dokumentach programowych. Charakterystyka selekcji(...)
  • Selekcja pozytywna projektów to etap oceny w ramach konkursów o dotacje unijne, w którym dokonuje się wyboru tych wniosków, które spełniają wszystkie określone formalne, merytoryczne i strategiczne kryteria oceny oraz uzyskują odpowiednią liczbę punktów w systemie oceny. Podstawowe cechy(...)
  • Sprawozdawczość w projekcie unijnym to obowiązkowy, systematyczny proces dokumentowania i raportowania realizacji projektu do instytucji finansującej, który pozwala potwierdzić prawidłowe wykonanie założeń określonych we wniosku o dofinansowanie oraz rozliczyć wykorzystanie(...)
  • SZOOP Szczegółowy Opis Osi Priorytetowych to dokument uzupełniający program operacyjny, który zawiera szczegółowy opis każdej osi priorytetowej, działań i poddziałań realizowanych w ramach danego programu operacyjnego finansowanego ze środków Unii Europejskiej. Kluczowe elementy(...)
  • Trwałość projektu unijnego to zasada, zgodnie z którą beneficjent musi utrzymać efekty i rezultaty projektu przez określony czas po zakończeniu jego realizacji i rozliczeniu środków z funduszy unijnych. Co oznacza trwałość projektu unijnego? Trwałość projektu oznacza, że przez(...)
  • Tryb małych grantów to uproszczona procedura pozyskiwania dofinansowania na realizację zadań publicznych, w ramach której organizacje pozarządowe lub inne uprawnione podmioty mogą otrzymać wsparcie finansowe bez konieczności udziału w otwartym konkursie ofert. Cechy charakterystyczne trybu(...)
  • Umowa o dofinansowanie to formalny, prawny dokument zawierany między instytucją pośredniczącą (lub inną upoważnioną instytucją zarządzającą) a beneficjentem, który przyznaje środki finansowe na realizację konkretnego projektu współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej. Kluczowe(...)
  • Wkład własny w projekcie to część kosztów przedsięwzięcia, którą beneficjent zobowiązany jest pokryć ze swoich własnych środków lub innych źródeł finansowania niezwiązanych z dotacją unijną. Jest to istotny element współfinansowania projektu i gwarancja zaangażowania beneficjenta w jego(...)
  • Wspólna Lista Wskaźników Kluczowych (z ang. Common Indicator List) to obowiązkowy zestaw wskaźników ustanowionych przez Komisję Europejską, które służą do monitorowania, raportowania i oceny efektów projektów finansowanych z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej, takich jak Europejski(...)
  • Wniosek o dofinansowanie to formalny dokument, którym wnioskodawca ubiega się o przyznanie środków finansowych na realizację konkretnego projektu w ramach programów unijnych. Wniosek jest podstawowym narzędziem oceny i selekcji projektów przez instytucje zarządzające funduszami(...)
  • Wniosek o płatność to formalny dokument składany przez beneficjenta do instytucji finansującej, mający na celu rozliczenie wykorzystanych środków w projekcie realizowanym ze wsparciem funduszy unijnych. Wniosek ten pełni funkcję sprawozdawczą oraz podstawę do wypłaty kolejnych transz(...)
  • Wskaźnik rezultatu bezpośredniego to miara pozwalająca ocenić bezpośredni efekt wsparcia udzielonego w projekcie realizowanym ze środków Unii Europejskiej, odnosząca się do sytuacji uczestnika lub podmiotu w okresie bezpośrednio po zakończeniu udziału w projekcie, zwykle do 4 tygodni od(...)
  • Wskaźnik rezultatu długoterminowego to miara stosowana w projektach współfinansowanych przez Unię Europejską, która odnosi się do efektów wsparcia osiągniętych przez uczestników lub podmioty w dłuższym okresie po zakończeniu realizacji projektu, zazwyczaj po upływie co najmniej 4 tygodni, a(...)
  • Wskaźnik wpływu to wskaźnik mierzący długoterminowe, całościowe efekty projektu, które odnoszą się do trwałych zmian społecznych, ekonomicznych lub środowiskowych powstałych w wyniku realizacji wsparcia ze środków Unii Europejskiej, wykraczających poza bezpośrednie rezultaty(...)
  • Wskaźnik produktu w projekcie EFS+ to miara ilościowa określająca zakres i charakter wsparcia udzielonego uczestnikom lub podmiotom w ramach realizowanego projektu. Mierzy on głównie wielkość realizowanych działań, czyli efekty rzeczowe i usługowe powstałe w trakcie realizacji projektu, takie(...)
  • Wskaźniki rezultatu to mierniki służące do oceny efektów wsparcia udzielonego w ramach projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+). Określają zmiany, do których dochodzi w sytuacji uczestników lub podmiotów w wyniku realizacji projektu, a zatem(...)
  • Wydatek kwalifikowalny w projekcie EFS+ to koszt poniesiony przez beneficjenta, który spełnia określone warunki formalne i merytoryczne, co pozwala na jego uznanie za wydatkowany prawidłowo i możliwy do refundacji ze środków unijnych. Rozszerzona definicja i kryteria(...)
  • Zasada elastyczności w projektach finansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+) polega na możliwości dopasowania i wprowadzania uzupełniających lub komplementarnych działań, które pomagają efektywniej realizować cele projektu, pod warunkiem zachowania zgodności z(...)
  • Zasada monofunduszowości oznacza, że wydatki kwalifikowalne w projekcie współfinansowanym przez Unię Europejską mogą być pokrywane tylko z jednego funduszu europejskiego w danym okresie rozliczeniowym. Oznacza to, że jeden wydatek nie może być jednocześnie finansowany z więcej niż jednego(...)

Słowniczek pojęć o dotacjach: jaka jest różnica między dotacją, a pożyczką unijną?

Dotacja to bezzwrotna forma pomocy finansowej, co oznacza, że otrzymanych środków nie trzeba oddawać, o ile projekt zostanie prawidłowo zrealizowany i rozliczony. Pożyczka unijna to forma wsparcia zwrotnego, często na bardzo preferencyjnych warunkach (niskie oprocentowanie), którą należy spłacić w określonym terminie.

Co to jest alokacja w programie grantowym?

Alokacja to całkowita pula pieniędzy przeznaczona do rozdysponowania w danym programie lub konkursie grantowym. Instytucje oceniają wnioski i przyznają dofinansowanie aż do momentu wyczerpania dostępnej alokacji.

Dlaczego wkład własny jest tak ważny w projektach?

Wkład własny to udział własnych zasobów (finansowych, rzeczowych lub pracy wolontariuszy) w budżecie projektu. Dla grantodawcy jest to sygnał, że wnioskodawca jest autentycznie zaangażowany w projekt i również ponosi część ryzyka, co zwiększa wiarygodność całego przedsięwzięcia.